Bài viết — trang 4
167 bài viết, bài mới nhất luôn ở trên cùng. Mỗi trang 20 bài; bài cũ được lưu trữ đầy đủ.
— lượt xemBài 61–80 / 167 · mới nhất trước
Anopheles stephensi: muỗi sốt rét đô thị xâm lấn và sáng kiến 5 hướng của WHO
WHO: Anopheles stephensi truyền được cả P. falciparum và P. vivax, khác các vector sốt rét chính ở chỗ phát triển tốt trong đô thị, đẻ ở bể, téc chứa nước, giếng. Có nguồn gốc Nam Á và bán đảo Ả Rập, loài này đã được phát hiện ở Djibouti (2012), Ethiopia, Sudan (2016), Sri Lanka (2017), Somalia (2019), Nigeria (2020), Yemen (2021), Ghana và Kenya (2022), và kháng nhiều nhóm hoá chất. WHO khởi động sáng kiến 9/2022 với 5 hướng: hợp tác, giám sát, chia sẻ thông tin, hướng dẫn, nghiên cứu.
Đọc bài →Bti: vi khuẩn đất diệt bọ gậy — công cụ sinh học chỉ nhắm ấu trùng muỗi theo EPA
EPA: Bti (Bacillus thuringiensis subsp. israelensis) là vi khuẩn tự nhiên trong đất; bào tử sinh độc tố chỉ tác động ấu trùng muỗi, ruồi đen và muỗi nấm. EPA đã đăng ký 5 chủng Bti trong 48 sản phẩm; Bti không độc với người, được phép dùng trong canh tác hữu cơ, độc tính với ong mật rất thấp và chưa ghi nhận kháng khi dùng làm thuốc diệt ấu trùng. Ấu trùng ăn phải vi khuẩn sẽ khó tiêu hoá rồi chết đói. Bti bổ sung, không thay việc loại bỏ nước đọng. Bài không nêu tên thương mại hay liều.
Đọc bài →Khảo nghiệm phun không gian (ULV): lồng muỗi 25–100 m, giọt 15 µm và ngưỡng 90% theo WHO
Hướng dẫn WHO 2009 chuẩn hoá khảo nghiệm thuốc phun không gian trên mặt đất trong và ngoài nhà: phòng thí nghiệm (LD50/LD90, LC50/LC90, ống gió 2,9 m/s, giọt Dv0,5 15 ± 2 µm), thử quy mô nhỏ (lồng 25 muỗi cái treo cao 1,5 m ở 25, 50, 75, 100 m cuối gió; gió 3–15 km/h; phòng ≥30 m³ với 10 lồng) rồi thử vận hành. Mục tiêu là tìm mức xử lý thấp nhất đạt ít nhất 90% muỗi chết sau 24 giờ. EPA: phun ULV tạo giọt rất nhỏ lơ lửng, diệt muỗi đang bay.
Đọc bài →Gặp ong, ong vò vẽ: thám tử nhí đứng yên, không đập — và làm gì khi bị đốt
CDC/NIOSH: khi một con ong bay quanh, hãy bình tĩnh đứng yên — đập có thể khiến ong đốt. Bị nhiều con tấn công thì chạy vào nhà hoặc chỗ râm, không nhảy xuống nước. Bị đốt: có người ở cạnh theo dõi dị ứng, rửa xà phòng, gạt ngòi bằng móng tay hoặc gạc (không bóp, không dùng nhíp), chườm lạnh, không gãi. Khó thở, sưng nhiều là cấp cứu.
Đọc bài →Bệnh Leishmania: muỗi cát truyền ký sinh trùng và ba thể bệnh theo WHO
WHO: bệnh Leishmania do ký sinh trùng đơn bào Leishmania, lây qua vết đốt của muỗi cát (phlebotomine sandfly) cái nhiễm bệnh. Có 3 thể chính: nội tạng (kala-azar, tử vong trên 95% nếu không điều trị), da (hay gặp nhất, gây loét) và niêm mạc. Ước tính 700 000 – 1 triệu ca mới mỗi năm. CDC: muỗi cát nhỏ khoảng 1/4 muỗi, hoạt động chạng vạng đến rạng sáng; chưa có vaccine hay thuốc dự phòng.
Đọc bài →Kiến vào bếp: lau vệt mùi, bịt khe, dùng bả chậm — IPM theo UC IPM & EPA
UC IPM: phần lớn kiến sống ngoài trời, nên trọng tâm là chặn kiến vào nhà. Lau vệt kiến bằng nước xà phòng để xoá vệt mùi, bịt khe bằng keo trám, cất thực phẩm trong hộp kín, sửa vòi rò. Phun trong nhà không ngăn được kiến mới vào; bả chậm do kiến thợ mang về tổ mới diệt được cả đàn, thường sau 5–10 ngày. EPA: phòng trước, bả là tuyến hoá chất đầu tiên, để xa trẻ em và thú nuôi.
Đọc bài →Dịch tả lợn châu Phi (ASF): ve mềm Ornithodoros, đường lây và an toàn sinh học — theo WOAH & FAO
WOAH: ASF là bệnh virus lây lan rất mạnh ở lợn nhà và lợn rừng, tỷ lệ chết có thể tới 100%; không gây hại sức khoẻ con người. Virus bền ngoài môi trường, tồn tại trên quần áo, ủng, bánh xe và trong sản phẩm thịt lợn. Đường lây: tiếp xúc lợn bệnh, ăn thức ăn/rác nhiễm virus, vật dụng nhiễm, và vết đốt của ve mềm chi Ornithodoros ở nơi có ve. An toàn sinh học là biện pháp quan trọng và hiệu quả nhất. Bài không nêu tên vaccine.
Đọc bài →Aedes aegypti và Aedes albopictus: phân biệt hai loài muỗi vằn và vai trò truyền bệnh
ECDC: Ae. aegypti có vảy bạc hình đàn lia trên lưng ngực; Ae. albopictus có một vạch bạc dọc giữa. Ae. aegypti ưa đốt người, đốt nhiều lần trong một chu kỳ đẻ, sống sát nhà và dễ vào nhà; Ae. albopictus đốt nhiều loài vật chủ, thường ban ngày và ưa ngoài trời. CDC: Ae. aegypti có khả năng truyền dengue, chikungunya, Zika cao hơn vì sống gần và ưa đốt người. Tầm bay của cả hai khoảng 200 m.
Đọc bài →Muỗi biến đổi gen và gene drive: lộ trình thử nghiệm 4 pha theo khung WHO 2021
Khung hướng dẫn WHO (2021, ấn bản 2) đặt chuẩn thử nghiệm muỗi biến đổi gen (GMM): hai chiến lược ức chế quần thể hoặc thay thế quần thể; hai kiểu tự giới hạn hoặc tự duy trì (gene drive). Lộ trình 4 pha: phòng thí nghiệm → thử có giới hạn (lồng lớn ngoài trời, cách ly sinh thái) → thả mở theo từng bước → theo dõi sau triển khai. Chuyển pha phải đạt tiêu chí hiệu quả, an toàn, phê duyệt pháp lý–đạo đức và được xã hội chấp nhận.
Đọc bài →Khảo nghiệm thuốc xua muỗi bôi da: ED50, ED99,9 và thời gian bảo vệ hoàn toàn (CPT) theo WHO
Hướng dẫn WHO 2009 chuẩn hoá khảo nghiệm thuốc xua muỗi bôi da: trong phòng thí nghiệm ước tính liều hiệu quả ED50 và ED99,9 (theo số muỗi đậu/chích) và thời gian bảo vệ hoàn toàn (CPT) — từ lúc bôi đến lần đậu/chích đầu tiên — trên tình nguyện viên, lồng 35–40 cm, so với deet chuẩn; sau đó thử thực địa ở ít nhất hai bối cảnh. EPA dùng dữ liệu đạt quy trình thử để cho in biểu tượng thời gian xua trên nhãn.
Đọc bài →Sau mưa: thám tử nhí đổ–úp–đậy xô, khay cây và khay điều hòa
CDC: mỗi tuần đổ sạch và cọ, úp, đậy kín hoặc bỏ vật chứa nước (xô, khay cây, đồ chơi, bể chim…). Sau mưa hoặc lũ, lặp lại với lốp, bạt, xô, khay. Thám tử nhí làm cùng người lớn — không tự cầm hoá chất diệt ấu trùng.
Đọc bài →Dengue: dấu hiệu cảnh báo và sốt xuất huyết nặng theo CDC
CDC: khoảng 1/4 người nhiễm dengue bị bệnh; trong số người bệnh, khoảng 1/20 tiến triển dengue nặng. Dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện 24–48 giờ sau khi hạ sốt: đau/nhạy bụng, nôn ≥3 lần/24 giờ, chảy máu mũi–nướu, nôn ra máu hoặc máu trong phân, mệt/bứt rứt bất thường — cần đến cơ sở y tế ngay. Không dùng aspirin/ibuprofen khi nghi dengue.
Đọc bài →Máng xối và nước đọng quanh nhà: IPM chống muỗi theo EPA & CDC
EPA và CDC đặt loại bỏ nước đọng làm nền IPM chống muỗi quanh nhà: máng xối, xô, lốp, bạt, khay cây, bể chim… EPA: đổ/thay nước bể chim, đài phun, khay cây ít nhất mỗi tuần; giữ nước hồ bơi tuần hoàn. CDC: mỗi tuần đổ–cọ–úp–đậy vật chứa. Không thay bằng một bình xịt trưởng thành.
Đọc bài →Rift Valley fever (RVF): virus, muỗi và thiệt hại đàn — theo WOAH
WOAH: RVF là bệnh virus truyền vector (Phlebovirus), tăng sau mưa lớn/lũ khi muỗi bùng phát; một số Aedes truyền dọc qua trứng. Cừu/dê non và bê tử vong rất cao; cừu và bò mang thai hầu như luôn sẩy (80–100%). Người chủ yếu nhiễm qua tiếp xúc máu/mô động vật; cũng qua muỗi đốt. Chưa ghi nhận lây người–người. Bài không nêu thương hiệu vaccine.
Đọc bài →Spatial emanator (xua không gian): WHO khuyến cáo bổ sung ITN chống sốt rét
WHO (13/08/2025): khuyến cáo có điều kiện dùng spatial emanator (còn gọi spatial repellent) trong nhà cùng ITN để phòng sốt rét. Thiết bị phát hoạt chất vào không khí để diệt, xua muỗi vào nhà và làm muỗi khó tìm–đốt người; hữu ích khi người chưa nằm dưới màn ban ngày. Bằng chứng mức chắc chắn trung bình từ 5 nghiên cứu. Không thay ITN/IRS.
Đọc bài →Resting trap CDC: thu muỗi trưởng thành đang nghỉ ở chỗ mát
CDC toolkit: resting trap nhắm Anopheles, Culex và Culiseta ở giai đoạn cái trưởng thành đang nghỉ. Đặt bẫy chỗ mát, bóng râm; thu sớm buổi sáng; không để nắng gắt lâu. Khác light trap (CO₂, treo ~1,5 m, tối→sáng) và gravid trap (Culex sắp đẻ, ngâm cỏ 5 ngày).
Đọc bài →WHO intensity bioassay: đo cường độ kháng ở 5× và 10× nồng độ phân biệt
Sau khi phát hiện kháng ở nồng độ phân biệt (discriminating concentration, DC), WHO hướng dẫn thử cường độ (intensity) ở 5× DC rồi 10× DC nếu cần. Diễn giải thường dùng: chết 98–100% ở 5× = kháng cường độ thấp; dưới 98% ở 5× → thử 10×; 98–100% ở 10× = trung bình; dưới 98% ở 10× = cao — gợi ý nguy cơ thất bại vận hành và cần quản lý kháng. Khác chai CDC bottle cơ bản chỉ sàng ở một nồng độ chẩn đoán.
Đọc bài →Quần áo dài lúc chạng vạng: thám tử nhí giảm đốt khi chơi ngoài sân
CDC khuyên mặc áo dài tay và quần dài rộng rãi để muỗi khó đốt; với trẻ, mặc đồ che tay–chân. CDC West Nile khuyến cáo hạn chế ngoài trời lúc chạng vạng–bình minh khi muỗi Culex hoạt động mạnh. Thuốc xua và permethrin trên quần áo là việc của người lớn — thám tử nhí không tự cầm hoá chất.
Đọc bài →Zika trong thai kỳ: hội chứng bẩm sinh theo CDC và vì sao vẫn phải phòng đốt
CDC: virus Zika có thể truyền từ người mang thai sang thai nhi; nhiễm khi mang thai có thể dẫn tới congenital Zika syndrome (CZS) và dị tật não–mắt. Trong dữ liệu đăng ký Mỹ, khoảng 5% trẻ sinh ra từ thai kỳ có bằng chứng nhiễm Zika gặp dị tật liên quan; nguy cơ cao hơn ở quý 1–2. Nhiễm khi không mang thai không làm tăng nguy cơ cho thai kỳ sau. Phòng: tránh đốt muỗi và lây qua đường tình dục.
Đọc bài →Rệp giường: nhiệt 49°C và thuốc trong IPM — EPA không chọn một mình
EPA: kiểm soát rệp giường cần thời gian và kiên nhẫn; IPM kết hợp nhiều biện pháp, kể cả dùng thuốc có chừng mực. Sấy quần áo/ga ở nhiệt cao khoảng 30 phút; đốt nóng đồ hoặc phòng tới ít nhất 120°F (~49°C) trong 90 phút để diệt cả trứng. Nhiệt không để lại dư lượng nên phải ngăn tái nhiễm. Thuốc chỉ là một phần kế hoạch; chọn sản phẩm đăng ký EPA ghi nhãn rệp giường.
Đọc bài →Có câu hỏi về côn trùng tại cơ sở của bạn?
Gửi ảnh chụp mẫu (kèm nơi phát hiện, thời gian, số lượng) hoặc nhu cầu khảo nghiệm — chúng tôi sẽ phản hồi qua email.