Mối

Đặc điểm nhận dạng

Mối sống thành đàn với các đẳng cấp: mối thợ (trắng ngà, thân mềm — đông nhất, trực tiếp ăn gỗ), mối lính (đầu lớn, hàm to hoặc vòi phun dịch), mối vua – mối chúa và mối cánh (bay giao phối, lập đàn mới).

Vòng đời & chu kỳ đàn

Mối biến thái không hoàn toàn. Đàn mới bắt đầu từ một cặp mối cánh; đàn trưởng thành có thể có số lượng cá thể rất lớn và tồn tại nhiều năm.

Nơi ở & tập tính

• Mối đất cần độ ẩm cao, làm tổ trong đất, thân cây, trong kết cấu công trình; kiếm ăn qua hệ thống đường hầm và đường mui bằng đất.
• Có thể đi qua khe nứt rất nhỏ ở bê tông, khe co giãn, ống kỹ thuật xuyên sàn.
• Ăn gỗ, giấy, vải, bìa, thậm chí làm hỏng vật liệu mềm như xốp, nhựa mỏng khi đi qua.

Dấu hiệu & dấu vết

• Đường mui đất trên tường, chân cột, khung cửa, trong tủ âm tường.
• Cánh mối rơi thành đống gần cửa sổ, đèn sau đợt mưa.
• Gỗ gõ nghe rỗng, sơn phồng, mặt gỗ lõm, cửa kẹt bất thường.
• Viên phân dạng hạt nhỏ (mối gỗ khô).

Tác hại

• Phá hoại khung cửa, sàn gỗ, trần, tủ bếp, đồ nội thất, kho tài liệu – hàng hoá.
• Làm giảm khả năng chịu lực của cấu kiện gỗ; gây tốn kém sửa chữa.
• Ảnh hưởng di sản, công trình tôn giáo, thư viện, kho lưu trữ.

Phòng ngừa tại nhà & doanh nghiệp

• Giảm ẩm: sửa rò rỉ, thoát nước mái, không để nước đọng quanh móng.
• Không để gỗ, thùng carton tiếp xúc trực tiếp với đất; dọn gỗ vụn, cốp pha sau xây dựng.
• Kiểm tra định kỳ khu vực ẩm, tối: gầm cầu thang, tủ âm tường, kho.
• Khi xây mới: cân nhắc giải pháp phòng mối ngay từ giai đoạn móng.

Kiểm soát tổng hợp

• Khảo sát & định danh để biết loài, phạm vi và nguồn xâm nhập.
• Hệ thống bả – trạm theo dõi: trạm đặt quanh công trình để phát hiện, sau đó dùng bả tác động chậm để mối mang về đàn.
• Hàng rào phòng mối: hàng rào vật lý hoặc xử lý nền đất theo quy định hiện hành.
• Xử lý cục bộ cho gỗ bị hại và mối gỗ khô.
• Không tự ý phá đường mui hoặc phun thuốc lung tung — có thể khiến mối chuyển hướng và khó xác định nguồn.

Hay nhầm với

• Kiến cánh: eo thắt, râu gập khuỷu, cánh trước dài hơn cánh sau (xem mục trên của kiến). NPIC khuyên xác định đúng là mối trước khi chọn cách xử lý ^[1].
• Mọt gỗ: để lại lỗ tròn nhỏ và bột gỗ mịn, không làm đường mui đất.

Dành cho các bạn nhỏ & phụ huynh

An toàn cho trẻ: trẻ em không tự cầm, pha, xịt hay chơi với bất kỳ hoá chất diệt côn trùng nào. Nếu cần dùng sản phẩm xua muỗi cho trẻ, người lớn đọc kỹ và làm đúng theo nhãn sản phẩm, trực tiếp bôi cho trẻ và giám sát. Bài viết không hướng dẫn liều lượng hay giới thiệu sản phẩm cụ thể.

Khi nào cần chuyên gia

Nên liên hệ đơn vị chuyên môn khi:

• Phát hiện đường mui, cánh mối hoặc gỗ rỗng trong nhà.
• Chuẩn bị xây dựng, cải tạo công trình hoặc nhận bàn giao nhà mới.
• Kho lưu trữ, thư viện, di tích, công trình có nhiều cấu kiện gỗ.

Nguồn tham khảo

1. National Pesticide Information Center (NPIC) — Termites — truy cập 25/09/2026.
2. WHO (Rozendaal J.A., 1997) — Vector control: methods for use by individuals and communities — truy cập 25/09/2026.

Các số liệu trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, số liệu có thể thay đổi.

Ảnh/minh hoạ trên trang này là hình vẽ minh hoạ, không thay thế định danh mẫu thật. Muốn biết chắc là loài gì, hãy gửi ảnh mẫu hoặc hỏi đơn vị chuyên môn.