Góc trẻ em & trường học
Bài viết ngắn, câu đơn giản cho các bạn nhỏ, phụ huynh và thầy cô: vì sao muỗi đốt, đổ nước đọng, rửa tay, chơi ngoài vườn an toàn — kèm lưu ý an toàn cho trẻ.
— lượt xem33 bài · mới nhất trước
Gặp cuốn chiếu: thám tử nhí không đập, không vò — chúng cuộn tròn, không đốt; quét ra sân và báo người lớn
Cuốn chiếu (millipede) khác rết: mỗi đốt có hai (hoặc bốn) cặp chân, thân tròn hơn, đi chậm và thường cuộn lại khi bị chạm. UC IPM cho biết chúng ăn lá mục, gỗ mục, giúp phân hủy chất hữu cơ; trong nhà chúng không gây hại đồ đạc và rủi ro sức khỏe thấp. Không đốt người như rết, nhưng một số loài tiết dịch tự vệ có thể kích ứng da hoặc mắt nếu bị vò. Quy tắc thám tử nhí: không đập, không vò, không đưa gần mắt; báo người lớn quét hoặc hút rồi thả ngoài sân ẩm. Người lớn giảm chỗ trú ẩm quanh móng nhà: lá mục, ván mục, tưới quá ướt.
Đọc bài →Gặp tai kẹp: thám tử nhí không cầm càng đuôi — quét hoặc hút sạch, báo người lớn, chúng không độc
Tai kẹp (earwig) dễ nhận nhờ cặp càng ở đuôi trông như kéo. UC IPM cho biết càng dùng để tự vệ nhưng tai kẹp nói chung không tấn công người, không độc, và không chui vào tai người như lời đồn. Chúng hoạt động ban đêm, ban ngày trốn chỗ tối ẩm: dưới ván, lá mục, chậu cây. Trong vườn chúng vừa ăn rệp vừa có thể gặm cây non, hoa, trái mềm. Quy tắc thám tử nhí: không cầm, không đập, không nhét vào hộp kín gần mặt; nếu thấy trong nhà thì báo người lớn quét hoặc hút sạch, bịt khe cửa. Người lớn giảm chỗ trú bằng cách dọn lá, ván, giảm ẩm quanh nhà và đặt bẫy báo giấy cuộn hoặc lon dầu.
Đọc bài →Côn trùng chui vào tai: thám tử nhí không ngoáy tay, không chọc tăm bông — ngồi yên và báo ngay người lớn
Khi chơi ngoài trời, đôi khi côn trùng bay hoặc bò vào tai. Nó có thể kêu vo vo, cựa quậy làm bé sợ và đau. Quy tắc của thám tử nhí: không ngoáy ngón tay vào tai vì côn trùng có thể đốt, không chọc tăm bông, que, kẹp vì sẽ đẩy nó vào sâu và làm hại màng nhĩ, ngồi yên và báo người lớn ngay. Theo MedlinePlus và Bệnh viện Nhi Philadelphia (CHOP), người lớn có thể nghiêng đầu bé cho bên tai bị côn trùng hướng lên chờ nó tự ra, hoặc nghiêng và lắc nhẹ đầu (không đánh vào đầu). Chỉ nhỏ dầu khi trẻ không đặt ống thông nhĩ, không có bệnh tai. Kể cả khi côn trùng đã ra vẫn nên cho bé đi khám.
Đọc bài →Gặp bọ cạp: thám tử nhí không thò tay vào khe đá, khúc gỗ — lỡ bị chích thì rửa xà phòng, chườm đá và báo người lớn
Bọ cạp săn mồi ban đêm, ban ngày trốn dưới đá, khúc gỗ, sàn nhà và trong khe. Phần lớn vết chích chỉ gây đau, rát, tê tại chỗ, nhưng trẻ từ 6 tuổi trở xuống dễ bị ảnh hưởng nặng hơn khi gặp loài có nọc mạnh. Quy tắc của thám tử nhí: không thò tay, chân vào chỗ trốn của bọ cạp, không bắt, giũ giày dép trước khi xỏ. Nếu bị chích: báo người lớn, rửa sạch bằng xà phòng và nước, chườm đá bọc khăn 10 phút rồi nghỉ 10 phút, giữ yên chỗ bị chích, tháo nhẫn, vòng. Khó thở, chảy nước dãi, co giật, cử động mắt đầu cổ bất thường là dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay.
Đọc bài →Gặp con rết: thám tử nhí không cầm, không bắt — lỡ bị cắn thì rửa xà phòng, chườm lạnh và báo người lớn
Rết sống ở chỗ tối, ẩm trong nhà và ngoài vườn, săn côn trùng vào ban đêm. Rết to như Scolopendra có thể cắn rất đau: đau rát lan dọc ngón tay, ngón chân, sưng đỏ, có khi kéo dài vài giờ đến vài ngày. Quy tắc của thám tử nhí: không cầm, không bắt rết, bật đèn trước khi lục chỗ tối, giũ giày dép trước khi xỏ. Nếu bị cắn: báo người lớn, rửa nhiều xà phòng và nước (không rửa bằng cồn), chườm đá bọc khăn 10 phút rồi nghỉ 10 phút. Khó thở, sưng họng, tim đập nhanh là dấu hiệu dị ứng cần đi cấp cứu ngay.
Đọc bài →Gặp tổ kiến lửa: thám tử nhí đứng xa — lỡ bị bò lên chân thì phủi nhanh, đừng xả nước
Kiến lửa làm tổ bằng đất tơi ở bãi cỏ, sân chơi, ven lối đi; chạm vào tổ, hàng loạt kiến lao ra, bám bằng hàm và đốt nhiều lần, gây bỏng rát rồi nổi mụn mủ trắng. Quy tắc của thám tử nhí: thấy ụ đất tơi thì đứng xa, không giẫm, không chọc que, báo người lớn. Nếu kiến bò lên người: người lớn phủi thật nhanh, cởi giày tất và quần áo chỗ bị đốt; không cố rửa trôi bằng nước. Sau đó rửa xà phòng và nước, chườm đá bọc khăn, không gãi vỡ mụn mủ. Khó thở, sưng nhiều, choáng ngất là cấp cứu.
Đọc bài →Gặp sâu róm: thám tử nhí chỉ nhìn, không chạm — và cách gỡ lông bằng băng dính
Sâu bướm là ấu trùng của bướm và ngài; phần lớn vô hại, nhưng nhiều loài có lông, gai nối với tuyến độc. Chạm vào, lông gãy trong da gây đau, ngứa, phát ban, có khi phồng rộp; lông vào mắt gây kích ứng. Quy tắc của thám tử nhí: sâu sặc sỡ, có gai hoặc xù lông thì chỉ nhìn, không chạm và báo người lớn. Nếu lỡ chạm: người lớn gỡ sâu bằng que, dán băng dính lên chỗ bị rồi kéo ra nhiều lần, rửa xà phòng và nước, chườm đá. Lông vào mắt thì rửa mắt ngay bằng nhiều nước rồi đi khám.
Đọc bài →Bị muỗi đốt ngứa: thám tử nhí rửa xà phòng, chườm lạnh và không gãi — theo CDC
CDC: chỉ muỗi cái đốt để lấy máu, muỗi đực không đốt người. Khi đốt, muỗi tiêm nước bọt vào da; cơ thể phản ứng với nước bọt nên nổi cục và ngứa, thường hết sau một hai ngày (MedlinePlus). Trẻ em có thể phản ứng mạnh hơn. Thám tử nhí nhớ 3 bước: rửa vết đốt bằng xà phòng và nước, nhờ người lớn chườm túi đá 10 phút, và không gãi vì vết đốt có thể nhiễm trùng. Vết đốt đỏ, nóng hoặc có vệt đỏ lan ra thì báo người lớn để đi khám.
Đọc bài →Thấy chuột hay phân chuột: thám tử nhí không chạm, không quét — gọi người lớn
CDC: chuột mang nhiều mầm bệnh, lây sang người khi cầm chuột, chạm phân, nước tiểu, nước bọt hoặc bị chuột cắn; nhìn bề ngoài không biết con chuột nào mang bệnh. Khi nước tiểu, phân hay ổ chuột tươi bị khuấy tung, virus hanta có thể bay vào không khí. Thám tử nhí thấy chuột (sống hay chết) hoặc phân chuột thì không chạm, không quét, gọi người lớn; cả nhà cất kín thức ăn, nước và dọn chỗ trú của chuột.
Đọc bài →Gặp ong, ong vò vẽ: thám tử nhí đứng yên, không đập — và làm gì khi bị đốt
CDC/NIOSH: khi một con ong bay quanh, hãy bình tĩnh đứng yên — đập có thể khiến ong đốt. Bị nhiều con tấn công thì chạy vào nhà hoặc chỗ râm, không nhảy xuống nước. Bị đốt: có người ở cạnh theo dõi dị ứng, rửa xà phòng, gạt ngòi bằng móng tay hoặc gạc (không bóp, không dùng nhíp), chườm lạnh, không gãi. Khó thở, sưng nhiều là cấp cứu.
Đọc bài →Sau mưa: thám tử nhí đổ–úp–đậy xô, khay cây và khay điều hòa
CDC: mỗi tuần đổ sạch và cọ, úp, đậy kín hoặc bỏ vật chứa nước (xô, khay cây, đồ chơi, bể chim…). Sau mưa hoặc lũ, lặp lại với lốp, bạt, xô, khay. Thám tử nhí làm cùng người lớn — không tự cầm hoá chất diệt ấu trùng.
Đọc bài →Quần áo dài lúc chạng vạng: thám tử nhí giảm đốt khi chơi ngoài sân
CDC khuyên mặc áo dài tay và quần dài rộng rãi để muỗi khó đốt; với trẻ, mặc đồ che tay–chân. CDC West Nile khuyến cáo hạn chế ngoài trời lúc chạng vạng–bình minh khi muỗi Culex hoạt động mạnh. Thuốc xua và permethrin trên quần áo là việc của người lớn — thám tử nhí không tự cầm hoá chất.
Đọc bài →Lưới cửa sổ: thám tử nhí giúp nhà mình chặn muỗi vào
CDC khuyên dùng lưới cửa sổ–cửa ra vào, sửa chỗ rách, và máy lạnh nếu có để giữ muỗi ngoài nhà. Thám tử nhí cùng người lớn kiểm tra lưới — không tự cầm hoá chất. Quần áo dài và màn xe đẩy bổ sung khi ra ngoài.
Đọc bài →Đổ nước đọng mỗi tuần: thám tử nhí đi tìm ổ muỗi đẻ trứng
CDC nhắc muỗi đốt cả ngày lẫn đêm và đẻ trứng ở chỗ giữ nước. Nhiệm vụ của thám tử nhí: cùng người lớn mỗi tuần đổ, chà, lật hoặc đậy lốp, xô, đồ chơi, bể, chậu chim, đĩa lót chậu và thùng rác — không tự cầm hoá chất.
Đọc bài →Xịt muỗi cho bé đúng cách: thám tử nhí hỏi người lớn trước
CDC nhắc muỗi đốt cả ngày lẫn đêm. Với trẻ, người lớn chọn thuốc xua đã đăng ký, không bôi lên tay–mắt–miệng, không dùng dầu khuynh diệp chanh cho bé dưới 3 tuổi, và vẫn phải đổ nước đọng mỗi tuần.
Đọc bài →Nhện trong nhà: bạn hữu ích? Thám tử nhí quan sát an toàn
Hầu hết nhện trong nhà giúp bắt côn trùng và hiếm khi đốt người. Cùng thám tử nhí học cách quan sát từ khoảng cách an toàn, khi nào cần gọi người lớn, và vì sao không nên đập nhện bừa bãi.
Đọc bài →Ve sau giờ chơi công viên: thám tử nhí kiểm tra cơ thể
Ve không bay, không nhảy — chúng bám từ cỏ và bụi cây. Cùng thám tử nhí học chỗ ve hay trốn, checklist kiểm tra sau giờ chơi và việc chỉ người lớn mới gỡ ve bằng nhíp.
Đọc bài →Bọ chét trên chó mèo: thám tử nhí kiểm tra thú cưng
Bọ chét thích sống trên chó, mèo nhưng đôi khi đốt cả người. Cùng thám tử nhí học vòng đời bọ chét, chơi đố vui và checklist kiểm tra thú cưng an toàn — người lớn lo phần thuốc.
Đọc bài →Côn trùng hay không? Đếm chân cùng thám tử nhí
Con nhện có phải côn trùng không? Ve, mò thì sao? Cùng thám tử nhí đếm chân, đếm phần cơ thể, chơi đố vui 5 câu và học cách “kiểm tra ve” sau khi chơi ngoài cỏ.
Đọc bài →Hiểu lầm thường gặp về sốt xuất huyết
“Bị một lần rồi thì thôi”, “hết sốt là khỏi”, “muỗi chỉ đốt ban đêm”… 7 hiểu lầm và sự thật theo WHO và ngành y tế Việt Nam.
Đọc bài →Có câu hỏi về côn trùng tại cơ sở của bạn?
Gửi ảnh chụp mẫu (kèm nơi phát hiện, thời gian, số lượng) hoặc nhu cầu khảo nghiệm — chúng tôi sẽ phản hồi qua email.