Chính sách & quy định
Tổng quan chính sách, quy định và hướng dẫn liên quan đến kiểm soát côn trùng, hoá chất và y tế dự phòng.
— lượt xem9 bài · mới nhất trước
Bệnh viêm miệng mụn nước (VSV) ở ngựa, bò: virus do muỗi cát, ruồi đen truyền và dễ nhầm với lở mồm long móng
Viêm miệng mụn nước là bệnh virus quan trọng của gia súc ở châu Mỹ, chủ yếu ở ngựa, bò và lợn, gây mụn nước, vết trợt, loét ở miệng, chân, vú. Muỗi cát Lutzomyia, ruồi đen và dĩn Culicoides có thể là vector sinh học; khi đã vào đàn, bệnh lây qua tiếp xúc trực tiếp và dụng cụ nhiễm. Bệnh rất ít gây chết nhưng làm vật đau, bỏ ăn, què, viêm vú, giảm sữa, và không thể phân biệt bằng mắt với lở mồm long móng nên cần chẩn đoán xét nghiệm. Ủ bệnh thường 3–7 ngày; vật thường khỏi sau 2–3 tuần. Phòng bệnh: cách ly, hạn chế di chuyển, nhốt chuồng khi có dịch, kiểm soát côn trùng, vệ sinh máng ăn uống, bảo hộ khi chăm vật bệnh vì người cũng có thể nhiễm.
Đọc bài →Sơ tuyển WHO (PQ) cho sản phẩm kiểm soát vector: hồ sơ, thẩm định, thanh tra nhà máy và thời gian mục tiêu
Sơ tuyển WHO (prequalification, PQ) là quá trình WHO đánh giá độ an toàn, hiệu lực và chất lượng của sản phẩm kiểm soát vector như màn tẩm hoá chất, thuốc phun tồn lưu, chế phẩm diệt bọ gậy, dựa trên hồ sơ do nhà sản xuất nộp và thanh tra nhà máy. Từ năm 2016, nhóm đánh giá sản phẩm kiểm soát vector (PQT/VCP) đảm nhiệm việc này; quy trình được sửa đổi từ 1/1/2017. Các bước: xin xác định lộ trình, nộp hồ sơ theo thực hành phòng thí nghiệm tốt (GLP), sàng lọc tính đầy đủ, thẩm định chuyên gia song song với thanh tra cơ sở sản xuất, rồi đưa vào danh sách sơ tuyển gắn với địa điểm sản xuất đã khai báo. Thời gian mục tiêu với sản phẩm mới là 12 tháng; hiện WHO không thu phí sơ tuyển.
Đọc bài →Sốt vàng: virus do muỗi đốt ban ngày, 15% ca nặng và một liều vaccine bảo vệ suốt đời — theo WHO
WHO: sốt vàng là bệnh virus do muỗi Aedes, Haemagogus và Sabethes nhiễm bệnh truyền, chủ yếu đốt ban ngày. 27 nước châu Phi và 13 nước Mỹ Latinh được xếp nguy cơ cao; ước tính mỗi năm có 67 000–173 000 ca nặng và 31 000–82 000 ca tử vong. Ủ bệnh 3–6 ngày; khoảng 15% người nhiễm chuyển nặng với vàng da, chảy máu, suy tạng, và khoảng một nửa số này tử vong trong 7–10 ngày. Chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu. Một liều vaccine cho miễn dịch suốt đời; diệt nơi muỗi đẻ và chống muỗi đốt ban ngày là các biện pháp kiểm soát vector.
Đọc bài →Bệnh xuất huyết dịch tễ (EHD) ở hươu và bò: virus họ hàng bluetongue do dĩn Culicoides truyền — theo WOAH
WOAH: bệnh xuất huyết dịch tễ (EHD) thuộc danh mục bệnh phải báo cáo WOAH. Bệnh do virus EHD (chi Orbivirus, họ hàng virus bluetongue) gây ra ở loài nhai lại hoang dã và nuôi, lây qua dĩn Culicoides nên có tính mùa rõ — phần lớn ca bệnh vào cuối hè, mùa thu. Hươu đuôi trắng bị nặng nhất; ở bò đa số nhiễm không triệu chứng, nhưng có thể sốt, bỏ ăn, loét miệng, khó nuốt, què. Tháng 10–11/2022, virus EHD type 8 có nguồn gốc Bắc Phi được phát hiện ở bò tại Sardinia, Sicily (Italy) và Andalusia (Tây Ban Nha). Chẩn đoán bằng RT-PCR và C-ELISA; vaccine rất hạn chế; chưa ghi nhận nguy cơ lây sang người.
Đọc bài →Thiếu máu truyền nhiễm ở ngựa (EIA): mòng hút máu, kim tiêm dùng chung và virus mang suốt đời — theo WOAH
WOAH: thiếu máu truyền nhiễm ở ngựa (EIA) là bệnh trong danh mục WOAH, do một lentivirus họ Retroviridae gây nhiễm dai dẳng ở họ ngựa, có ở khắp thế giới. Bệnh gây sốt tái phát, giảm tiểu cầu, thiếu máu, sụt cân nhanh, phù phần thấp cơ thể; nhiều ca không biểu hiện. Ngựa nhiễm mang virus trong máu suốt đời. Virus lây chủ yếu qua máu: ruồi hút máu (mòng họ Tabanidae) là vector cơ học, và lây qua kim tiêm, bơm tiêm, dụng cụ truyền dùng chung. Chẩn đoán bằng AGID và ELISA; hiện không có vaccine, kiểm soát bằng kiểm dịch. Virus không được coi là nguy cơ với sức khoẻ con người.
Đọc bài →Bệnh ngựa châu Phi (AHS): dĩn Culicoides truyền virus cho ngựa, la, lừa — theo WOAH
WOAH: bệnh ngựa châu Phi (AHS) là bệnh virus truyền qua động vật chân đốt, không lây qua tiếp xúc, gặp ở mọi loài họ ngựa; do orbivirus (họ Reoviridae), 9 type huyết thanh, truyền bởi ít nhất hai loài dĩn Culicoides (chính là C. imicola). Thể phổi gần như luôn chết; thể hỗn hợp tử vong tới 70%; tỷ lệ chết ở ngựa 70–95%. Không có bằng chứng lây sang người. Phòng: nhốt ngựa trong chuồng chống côn trùng từ chạng vạng đến rạng sáng, kiểm soát dĩn, hạn chế vận chuyển. Bài không nêu tên vaccine.
Đọc bài →Muỗi biến đổi gen và gene drive: lộ trình thử nghiệm 4 pha theo khung WHO 2021
Khung hướng dẫn WHO (2021, ấn bản 2) đặt chuẩn thử nghiệm muỗi biến đổi gen (GMM): hai chiến lược ức chế quần thể hoặc thay thế quần thể; hai kiểu tự giới hạn hoặc tự duy trì (gene drive). Lộ trình 4 pha: phòng thí nghiệm → thử có giới hạn (lồng lớn ngoài trời, cách ly sinh thái) → thả mở theo từng bước → theo dõi sau triển khai. Chuyển pha phải đạt tiêu chí hiệu quả, an toàn, phê duyệt pháp lý–đạo đức và được xã hội chấp nhận.
Đọc bài →Kiểm soát véc-tơ theo WHO (cập nhật 2026): màn thế hệ mới, phun tồn lưu, diệt bọ gậy và các nhóm hoá chất
Tóm tắt khuyến cáo kiểm soát muỗi truyền sốt rét trong hướng dẫn WHO bản 10/09/2026, các nhóm hoá chất phun tồn lưu được WHO tiền thẩm định, biện pháp bổ sung và phòng muỗi Aedes.
Đọc bài →Khảo nghiệm hiệu lực chế phẩm: quy trình chung trong phòng thí nghiệm và thực địa
Tổng quan các bước thường gặp khi đánh giá hiệu lực một chế phẩm hoặc thiết bị kiểm soát côn trùng: từ thiết kế thí nghiệm, nhóm đối chứng đến phân tích số liệu và báo cáo.
Đọc bài →Có câu hỏi về côn trùng tại cơ sở của bạn?
Gửi ảnh chụp mẫu (kèm nơi phát hiện, thời gian, số lượng) hoặc nhu cầu khảo nghiệm — chúng tôi sẽ phản hồi qua email.