Một virus “ẩn” trong máu ngựa suốt đời
WOAH xếp thiếu máu truyền nhiễm ở ngựa (equine infectious anaemia — EIA) vào danh mục bệnh của WOAH (Listed disease). Đây là bệnh nhiễm virus dai dẳng ở họ ngựa; tác nhân là một lentivirus họ Retroviridae. Bệnh có ở khắp thế giới, trước đây gọi là “sốt đầm lầy” (swamp fever), và chỉ nhiễm ở họ ngựa [1].
Bệnh đặc trưng bởi các đợt sốt tái phát, giảm tiểu cầu, thiếu máu, sụt cân nhanh và phù phần thấp cơ thể; nhiều ca không biểu hiện lâm sàng. Nếu con vật không chết trong đợt cấp, bệnh chuyển sang giai đoạn mạn và thường không còn biểu hiện [1]. Thời gian ủ bệnh thường 1–3 tuần, có thể tới 3 tháng [2].
Mòng hút máu dở dang và cây kim dùng chung
| Đường lây | WOAH mô tả |
|---|---|
| Mòng hút máu (Tabanidae) | Ngoài tự nhiên, virus lây nhiều khả năng nhất khi mòng hút máu bị gián đoạn trên ngựa đang ốm rồi chuyển sang hút trên ngựa cảm nhiễm — ruồi hút máu là vector cơ học [1][2] |
| Do can thiệp thú y, chăm sóc | Truyền máu qua chế phẩm máu nhiễm, kim tiêm, bơm tiêm, bộ dây truyền tĩnh mạch hoặc dụng cụ khác dùng chung; WOAH nêu lây kiểu này là thường gặp [1][2] |
| Từ mẹ sang thai | Bào thai có thể nhiễm trong tử cung [2] |
Một khi đã nhiễm, máu ngựa còn khả năng lây suốt đời. Ngựa có biểu hiện lâm sàng có lượng virus cao hơn nên nguy cơ lây cao hơn con mang trùng; tuy vậy, nghiên cứu ở la cho thấy con có ELISA dương tính nhưng AGID không rõ ràng vẫn có thể mang lượng virus tương đương [2].
Chẩn đoán và kiểm soát: xét nghiệm, kiểm dịch
- AGID (thạch khuếch tán, còn gọi theo tên tác giả Coggins) và ELISA là các xét nghiệm huyết thanh chính xác, tin cậy — trừ giai đoạn mới nhiễm và ngựa con của mẹ nhiễm [2].
- ELISA phát hiện kháng thể sớm hơn, ở nồng độ thấp hơn nhưng có thể dương tính giả, nên kết quả ELISA dương tính phải khẳng định bằng AGID [2].
- Mọi con họ ngựa trên 12 tháng tuổi có huyết thanh dương tính được xác định là mang virus; con dưới 12 tháng có thể dương tính do kháng thể từ mẹ, khi đó có thể phải dựa vào kỹ thuật phân tử [2].
- Vaccine sống nhược độc được phát triển đầu thập niên 1970 và dùng ở Trung Quốc giai đoạn 1975–1990; chiến lược kiểm soát sau đó chuyển từ tiêm phòng sang kiểm dịch để kháng thể vaccine không gây nhiễu xét nghiệm. Hiện không có vaccine [1].
- Vì virus lây qua máu, qua kim tiêm, dụng cụ dùng chung và ruồi hút máu [1][2], các bước thực hành gồm: không dùng chung kim, bơm tiêm, dụng cụ truyền giữa các con; xét nghiệm trước khi nhập đàn, vận chuyển; báo ngay cơ quan thú y khi nghi ngờ. Bài không nêu tên thuốc hay liều.
- Tiêu chuẩn quốc tế: Chương 12.5 Bộ luật Sức khoẻ Động vật trên cạn và Chương 3.6.6 Sổ tay xét nghiệm của WOAH [1].
Xem thêm: Bệnh tiên mao trùng (Surra) · Truyền sinh học và cơ học · Bệnh ngựa châu Phi (AHS).
Mòng truyền virus EIA theo kiểu nào?
Cơ học — hút máu dở dang ở con ốm rồi đốt con khoẻ [1][2].
Ngựa nhiễm EIA mang virus bao lâu?
Suốt đời [1].
Kết quả ELISA dương tính cần làm gì tiếp?
Khẳng định bằng AGID [2].
Nguồn tham khảo
- WOAH — Equine infectious anaemia — truy cập 07/10/2026.
- WOAH Terrestrial Manual — Chapter 3.6.6 Equine infectious anaemia (PDF) — truy cập 07/10/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.