Một bệnh của họ ngựa, do dĩn mang tới
WOAH định nghĩa bệnh ngựa châu Phi (African horse sickness — AHS) là bệnh virus truyền qua động vật chân đốt, truyền nhiễm nhưng không lây qua tiếp xúc, ảnh hưởng tới mọi loài họ ngựa; tác nhân là một orbivirus họ Reoviridae, gây rối loạn hô hấp và tuần hoàn. Đã mô tả 9 type huyết thanh; bệnh do ít nhất hai loài dĩn Culicoides truyền [1].
Phiếu kỹ thuật của WOAH nêu C. imicola và C. bolitinos đã được biết truyền virus ngoài thực địa, trong đó C. imicola dường như là vector chính. Muỗi, ve và có thể một số ruồi hút máu chỉ là đường truyền thỉnh thoảng [2]. WOAH khẳng định không có bằng chứng người nhiễm bất kỳ chủng virus AHS ngoài thực địa nào [1].
Bốn thể bệnh và tỷ lệ chết
| Thể | Đặc điểm (WOAH) | Tử vong |
|---|---|---|
| Thể phổi (quá cấp) | Ở con vật hoàn toàn mẫn cảm; sốt 40–41 °C, khó thở, ho từng cơn, lỗ mũi nở, chảy dịch bọt [1][2] | Gần như luôn chết, trong vòng 1 tuần [2] |
| Thể tim (phù, bán cấp) | Sưng hố trên ổ mắt, mí mắt, mặt, cổ, ngực, vai [2] | Tới khoảng 50% hoặc hơn [1][2] |
| Thể hỗn hợp (cấp) | Hay gặp nhất, có đặc điểm cả thể tim và thể phổi [1] | Có thể tới 70% [1]; phiếu kỹ thuật ghi khoảng 70–80% hoặc hơn [2] |
| Sốt ngựa (nhẹ) | Thường bị bỏ sót; gặp ở loài đề kháng như ngựa vằn, lừa [1] | Rất hiếm khi chết [2] |
Phòng bệnh: chuồng chống côn trùng và kiểm soát dĩn
- WOAH: bệnh mang tính mùa, xuất hiện khi vector hoạt động mạnh nhất (sau mùa mưa ở vùng nhiệt đới); khí hậu ẩm, ấm thuận lợi cho dĩn; gió có thể mang dĩn nhiễm đi xa [2].
- Không có thuốc điều trị đặc hiệu hiệu quả [2].
- Ở nơi chưa có bệnh mà xuất hiện ổ dịch: xác định virus và type; lập vùng kiểm dịch và kiểm soát vận chuyển; nhốt mọi con họ ngựa trong chuồng chống côn trùng, ít nhất từ chạng vạng đến rạng sáng — lúc Culicoides hoạt động mạnh nhất; theo dõi sốt ít nhất 2 lần/ngày [2].
- Kiểm soát vector: phá nơi sinh sản của dĩn, dùng thuốc xua, thuốc diệt côn trùng và/hoặc diệt ấu trùng theo hướng dẫn thú y [2].
- Vaccine sống nhược độc hiện có trên thị trường; WOAH lưu ý vaccine hiện có có thể gây quái thai ở ngựa cái mang thai và chủng vaccine có thể bị Culicoides truyền. Việc tiêm phòng do cơ quan thú y quyết định — bài không nêu tên thương mại hay liều [1][2].
- AHS là bệnh WOAH có thủ tục công nhận vùng/quốc gia sạch bệnh. Theo Nghị quyết số 24 (Khoá họp toàn thể lần thứ 93, tháng 5/2026), danh sách thành viên sạch AHS có Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ… [1].
Xem thêm: Bluetongue và Culicoides · Dĩn Culicoides · West Nile ở ngựa.
AHS có lây sang người không?
Không có bằng chứng người nhiễm virus AHS ngoài thực địa [1].
Vector chính của AHS là gì?
Dĩn Culicoides imicola [2].
Nên nhốt ngựa trong chuồng chống côn trùng lúc nào?
Ít nhất từ chạng vạng đến rạng sáng [2].
Nguồn tham khảo
- WOAH — African horse sickness — truy cập 06/10/2026.
- WOAH — Technical disease card: African horse sickness (PDF) — truy cập 06/10/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.