Một “anh em” của bệnh lưỡi xanh
WOAH xếp bệnh xuất huyết dịch tễ (epizootic haemorrhagic disease — EHD) vào danh mục bệnh của WOAH [1]. Theo Sổ tay xét nghiệm của WOAH, đây là bệnh virus lây qua vector, không lây trực tiếp giữa các con vật, ở loài nhai lại hoang dã và nuôi — chủ yếu hươu đuôi trắng và bò; cừu, dê, lạc đà có thể cảm nhiễm nhưng thường không phát bệnh rõ [2].
Virus EHD thuộc họ Reoviridae, chi Orbivirus, có nhiều đặc điểm giống virus bluetongue; hệ gen gồm 10 đoạn RNA sợi kép. Đã xác định ít nhất 7 type huyết thanh và 2 type giả định, dù số chính xác còn chưa thống nhất [2]. Virus do các loài dĩn Culicoides truyền giữa các con vật, nên bệnh có tính mùa rõ; dịch thường trùng đỉnh mật độ dĩn, phần lớn ca bệnh vào cuối hè và mùa thu [2].
Hươu bệnh nặng, bò thường âm thầm
| Loài | Biểu hiện (Sổ tay WOAH) |
|---|---|
| Hươu đuôi trắng | Thể quá cấp có tỷ lệ chết cao: sốt, bỏ ăn, khó thở, phù nặng đầu và cổ, sưng lưỡi, kết mạc; thể cấp có thêm xuất huyết ở nhiều mô (da, tim), loét lưỡi, vòm miệng, dạ cỏ [2] |
| Bò | Đa số nhiễm không triệu chứng; type 1, 2, 6, 7 được mô tả là có thể gây bệnh: sốt, bỏ ăn, viêm loét miệng, sưng mí mắt, khó thở, chảy nước mũi, mắt, đỏ và bong vảy mõm, môi, què, đỏ bầu vú, khó nuốt; con vật mất nước, gầy sút, có ca chết do viêm phổi hít [2] |
| Bệnh Ibaraki ở bò | Do một chủng virus EHD type 2 gây ra [2] |
Phân bố của bệnh bị giới hạn theo phân bố của các loài Culicoides truyền được virus. Virus đã được phân lập ở Bắc Mỹ, Ecuador, vùng Caribe, Guyane thuộc Pháp, châu Á, châu Phi, châu Úc và các nước quanh Địa Trung Hải như Algeria, Israel, Jordan, Morocco, Tunisia, Thổ Nhĩ Kỳ [2].
Chẩn đoán, kiểm soát và bài học từ châu Âu 2022
- Phát hiện virus: phân lập trên tế bào và RT-PCR đặc hiệu nhóm EHD; định type bằng RT-PCR đặc hiệu type, giải trình tự hoặc trung hoà virus [2].
- Huyết thanh học: kháng thể có thể phát hiện từ ngày thứ 8 sau phơi nhiễm; khuyến cáo dùng C-ELISA (ELISA cạnh tranh dùng kháng thể đơn dòng). Thạch khuếch tán (AGID) và ELISA gián tiếp có nhược điểm lớn là không phân biệt được kháng thể EHD với bluetongue [2].
- Vaccine rất hạn chế: ở Hoa Kỳ chỉ có vaccine tự chế dùng cho hươu hoang nuôi nhốt; Nhật Bản phát triển vaccine cho bò [2]. Nhóm tác giả Italy nhấn mạnh cần đẩy nhanh phát triển vaccine [3].
- Con vật nhiễm phải được kiểm soát trong thời gian có virus trong máu và được bảo vệ khỏi dĩn bằng biện pháp vật lý [2]. Vì bệnh lây qua vector, khi đã xâm nhập thì khó kiểm soát, khó thanh toán; khí hậu, địa lý và mật độ dĩn quyết định bệnh có tồn tại hay quay lại [2].
- Ở Italy, Bộ Y tế báo cáo ổ dịch lên WOAH và Uỷ ban châu Âu; Uỷ ban châu Âu áp dụng hạn chế di chuyển động vật trong bán kính 150 km quanh ổ dịch. Ngày 18/11/2022, EHD cũng được báo cáo ở Andalusia (Tây Ban Nha), tại Cádiz và Seville [3].
- Chưa ghi nhận nguy cơ lây sang người [2]. Bài không nêu tên thuốc hay liều; mọi biện pháp chống dĩn và xử lý ổ dịch theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
Xem thêm: Bluetongue ở cừu và bò · Dĩn Culicoides · Bệnh ngựa châu Phi.
Vector truyền virus EHD là gì?
Dĩn Culicoides [2].
Loài nào bị EHD nặng nhất?
Hươu đuôi trắng [2].
Năm 2022, type virus EHD nào xuất hiện ở Italy và Tây Ban Nha?
Type 8 (EHDV-8), nguồn gốc Bắc Phi [3].
Nguồn tham khảo
- WOAH — Epizootic haemorrhagic disease (Listed disease) — truy cập 08/10/2026.
- WOAH Terrestrial Manual 2021 — Chapter 3.1.7 Epizootic haemorrhagic disease (PDF) — truy cập 08/10/2026.
- Emerging Infectious Diseases 29(5), 2023 (CDC) — Epizootic Hemorrhagic Disease Virus Serotype 8, Italy, 2022 — truy cập 08/10/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.