Một loài ve “không cần bạn đời”
Theo cảnh báo dịch hại của USDA APHIS (cập nhật 05/2024), ve sừng dài châu Á có nguồn gốc ở miền đông Trung Quốc, Nhật Bản, Viễn Đông Nga và bán đảo Triều Tiên; loài này cũng đã xâm lấn Úc, New Zealand và nhiều đảo Thái Bình Dương. Ve được tìm thấy ở New Jersey cuối năm 2017, và tới nay đã ghi nhận ở 21 bang và Thủ đô Washington. Phân tích cho thấy ve đã vào Hoa Kỳ từ năm 2010 hoặc sớm hơn [1].
- Trung tâm NEVBD (vùng Đông Bắc Hoa Kỳ) ghi lại: mẫu ve được xác định ngày 9/11/2017 ở hạt Hunterdon, New Jersey; ve đã sống sót qua mùa đông ở đó, cho thấy khả năng lập quần thể. Vì ve chi này khó nhận diện bằng mắt, giới nghiên cứu dùng phương pháp mã vạch DNA để định danh [2].
- Một con cái có thể đẻ tới 2 000 trứng (APHIS) [1], Sở Bảo vệ Môi trường bang Pennsylvania nêu tới 3 000 trứng, và không cần giao phối; ở Hoa Kỳ chưa tìm thấy con đực [3]. Vì vậy chỉ một con ve đơn lẻ cũng có thể tạo cả một quần thể [1][3].
- Ve màu nâu nhạt; con cái trưởng thành hút no máu to cỡ hạt đậu, các giai đoạn khác rất nhỏ, cỡ hạt vừng hoặc nhỏ hơn [1].
Vì sao giới chăn nuôi và y tế quan tâm?
| Khía cạnh | Điều đã biết |
|---|---|
| Gia súc | Ve bám với số lượng lớn làm vật mất máu, giảm tăng trưởng và năng suất; nhiễm rất nặng có thể làm vật chết vì mất máu; ở Virginia, ve liên quan tới ký sinh trùng máu Theileria orientalis kiểu Ikeda gây bệnh ở bò [1] |
| Vật chủ | Đã ghi nhận trên cừu, dê, chó, mèo, ngựa, bò, gà, hươu nai, nhiều thú hoang và chim [1]; cũng thu được trên người [3] |
| Sức chịu đựng | Chịu được nhiệt độ dưới −10 °C (NEVBD) [2]; vòng đời khoảng 2 năm (PA) [3] |
| Mầm bệnh cho người | Ở vùng bản địa, ve liên quan tới bệnh sốt giảm tiểu cầu nặng (SFTS) ở Trung Quốc [2]. Trong phòng thí nghiệm, ve truyền được Rickettsia rickettsii, virus Heartland, virus Powassan [1]; Pennsylvania đã tìm thấy tác nhân bệnh Lyme và Anaplasma trong một số ve thu thập [3] |
💡 Bạn có biết? Vì sinh sản đơn tính, ve sừng dài có thể xuất hiện thành đám dày đặc trên cỏ hoặc trên một con vật — điều hiếm gặp với các loài ve cần giao phối. Pennsylvania cho biết thường gặp hàng trăm con ve trên một con vật; vào tháng 8–9, ấu trùng tăng mạnh và có thể thấy hàng nghìn con trên một con vật [3].
Lưu ý: kết quả truyền được trong phòng thí nghiệm chưa có nghĩa là ve đã truyền bệnh cho người ngoài tự nhiên ở Hoa Kỳ; đây là câu hỏi giới nghiên cứu đang theo dõi [1].
Giám sát và phòng ngừa
- Gửi mẫu: NEVBD đề nghị bảo quản ve nghi ngờ trong cồn, tốt nhất từ 70% trở lên, để chuyên gia định danh [2]; APHIS hướng dẫn cho ve vào túi zip kín và đưa bác sĩ thú y định danh [1].
- Đồng cỏ, chuồng trại: APHIS khuyến nghị cắt tỉa cỏ, cỏ dại, dọn bụi rậm; kiểm tra ve trên vật nuôi thường xuyên; thấy ve lạ hoặc nhiễm ve nặng thì báo cơ quan thú y; các biện pháp phòng ve hiện dùng cho vật nuôi nhiều khả năng vẫn hiệu quả — hỏi bác sĩ thú y về sản phẩm phù hợp [1].
- Gỡ ve sớm: gỡ ve khỏi người và vật nuôi càng nhanh càng tốt [1]; Pennsylvania lưu ý gỡ ve nhanh giúp giảm nguy cơ lây mầm bệnh [3].
- Mùa hoạt động (Pennsylvania): ve hoạt động từ xuân tới thu; thiếu trùng mạnh nhất cuối xuân – giữa hè, ve trưởng thành tháng 6–8, ấu trùng tăng vọt tháng 8–9 [3].
Xem thêm: CCHF và ve Hyalomma · Ve bò và bệnh ký sinh trùng đường máu.
Vì sao một con ve sừng dài đơn lẻ cũng có thể lập quần thể?
Vì con cái sinh sản đơn tính, đẻ hàng nghìn trứng không cần con đực [1][3].
Ve sừng dài liên quan tới ký sinh trùng máu nào ở bò tại Virginia?
Theileria orientalis kiểu Ikeda [1].
Bảo quản mẫu ve gửi định danh thế nào?
Trong cồn từ 70% [2].
Nguồn tham khảo
- USDA APHIS — Pest Alert: Asian Longhorned Tick (Haemaphysalis longicornis), VS-21-001 (PDF, cập nhật 05/2024) — truy cập 09/10/2026.
- Northeast Regional Center for Excellence in Vector-Borne Diseases (qua Bộ Y tế bang New Jersey) — Intruder alert: Longhorned tick (PDF) — truy cập 09/10/2026.
- Pennsylvania Department of Environmental Protection — Asian Longhorned tick — truy cập 09/10/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.