Muỗi Anopheles không chỉ hút máu: mật hoa và đường thực vật quyết định sống sót, bay xa và tiềm năng truyền sốt rét

Vì sao phải nói đến mật hoa?

Hình ảnh quen thuộc là muỗi cái hút máu. Nhưng Barredo và DeGennaro ghi nhận: muỗi lấy đường từ mật hoa, mật ngoài hoa, quả, mật côn trùng và đôi khi mô thực vật; đường nuôi sống cả đực lẫn cái giữa các bữa máu ^[2].

• Đường cung cấp năng lượng cho bay, giao phối, tìm vật chủ ^[2].
• Thiếu đường, tuổi thọ và khả năng hoàn thành chu kỳ ngoại trên muỗi của Plasmodium đều giảm trong nhiều mô hình ^[1][2].

Bằng chứng thực địa và nghịch lý chọn cây

• Gu và cs. (2011): nguồn đường thực vật tự nhiên ảnh hưởng mạnh các chỉ số liên quan vectorial capacity của Anopheles — tức tiềm năng truyền sốt rét ^[1].
• Houten và cs. (2024): An. gambiae và An. coluzzii chọn một số loài cây hấp dẫn hơn, nhưng cây “ngon miệng” đó lại không phải nguồn cho sống sót và sinh sản tốt nhất — gọi là paradox of plant preference ^[3].

Ứng dụng cho kiểm soát sốt rét

1. Bả đường hấp dẫn độc (ATSB) tận dụng hành vi tìm đường để diệt cả đực và cái — đã có thử nghiệm thực địa quy mô lớn.
2. Quy hoạch cây cảnh quanh nhà và điểm nghỉ của muỗi có thể tăng hoặc giảm nguồn đường cục bộ ^[1][3].
3. Nghiên cứu chọn cây giúp thiết kế bả hấp dẫn đúng vị giác địa phương, tránh dựa chỉ vào mùi “có vẻ ngọt” ^[3].

Xem thêm: Bả đường hấp dẫn ATSB · IVM.

Nguồn tham khảo

1. Gu W, Müller G, Schlein Y, Novak RJ, Beier JC (2011) — Natural Plant Sugar Sources of Anopheles Mosquitoes Strongly Impact Malaria Transmission Potential, PLoS ONE 6(1): e15996 (PMC) — truy cập 14/10/2026.
2. Barredo E, DeGennaro M (2020) — Not Just from Blood: Mosquito Nutrient Acquisition from Nectar Sources, Trends in Parasitology 36(5): 473–484 — truy cập 14/10/2026.
3. Houten A et al. (2024) — The paradox of plant preference: Anopheles gambiae and An. coluzzii select suboptimal food sources, PLoS ONE (PMC) — truy cập 14/10/2026.

Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.