Bật đèn lúc nửa đêm…
Bạn bật đèn bếp lúc nửa đêm và thấy vài con gián chạy vụt khỏi bồn rửa, mặt bếp về phía khe tủ. WHO mô tả đúng cảnh này: nếu bật đèn trong căn bếp nhiễm gián vào ban đêm, gián sẽ chạy từ bát đĩa, mặt bếp, sàn nhà về chỗ trú [1].
Vì sao gián đáng lo?
- Mầm bệnh: gián đi lại giữa cống rãnh, rác, nhà vệ sinh và bếp; chúng ăn cả phân lẫn thức ăn của người nên có thể mang mầm bệnh. WHO liệt kê gián là vật mang (đã chứng minh hoặc nghi ngờ) tác nhân gây tiêu chảy, lỵ, tả, thương hàn…; gián thường không phải nguyên nhân chính nhưng có thể góp phần lây lan [1].
- Dị ứng: gián có thể gây phản ứng dị ứng như viêm da, ngứa, sưng mí mắt và các vấn đề hô hấp nặng hơn [1]. CDC xếp gián và các loài gây hại khác vào nhóm tác nhân khởi phát cơn hen thường gặp [2].
- Mùi hôi, làm hỏng thức ăn, đồ vải, bìa sách [1].
Đêm soi đèn 5 phút: tìm ổ gián
Ban ngày gián trốn trong khe nứt tường, khung cửa, đồ gỗ, phòng tắm, tủ bếp, trong thiết bị điện, cống rãnh [1]. Vào ban đêm, dùng đèn pin là dễ phát hiện nhất [1]. Soi các chỗ:
- Gầm bồn rửa, quanh ống nước, sau tủ lạnh
- Khe tủ bếp, mép chân tường, sau thùng giấy
- Quanh thùng rác, miệng cống thoát sàn
Kiểm soát theo kiểu IPM: 6 việc, ít hoá chất
Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) kết hợp nhiều biện pháp, dùng thông tin về vòng đời và tập tính của dịch hại để kiểm soát hiệu quả với rủi ro thấp nhất cho con người và môi trường [3]. WHO nhấn mạnh: chìa khoá là sự sạch sẽ [1].
- Cất kín thức ăn trong hộp có nắp hoặc tủ lạnh; lau ngay vụn và vết đổ [1][2].
- Thùng rác có nắp, đổ thường xuyên — tốt nhất là hằng ngày [1].
- Cắt nguồn nước: sửa rò rỉ, giữ khô gầm bồn, tầng hầm [1][2].
- Bịt khe hở ở sàn, khung cửa, quanh ống nước, dây điện [1][2].
- Kiểm tra đồ mang vào nhà: hàng tạp hoá, thùng giấy, khay trứng, đồ đạc cũ [1].
- Khi số lượng ít: bả và bẫy có thể kiểm soát hiệu quả [1]. Nhiễm nặng thì cần xử lý chuyên môn, sau đó vẫn phải cắt nguồn thức ăn và chỗ trú [1].
Hạn chế bình xịt, bom khói: CDC khuyên tránh dùng bình xịt và thuốc xông khói vì chúng có thể gây cơn hen [2]. WHO cũng lưu ý gián có thể kháng thuốc và nhiều hoá chất khiến gián né tránh — hoá chất chỉ mang lại hiệu quả tạm thời nếu không đi kèm vệ sinh môi trường [1].
Ở chung cư: vì sao diệt mãi vẫn còn?
WHO giải thích: trong chung cư, gián dễ đi từ căn hộ bên cạnh sang theo đường ống nước, ống kỹ thuật; ở vùng khí hậu nóng ẩm, gián còn tái xâm nhập từ ngoài trời [1]. Vì vậy, hiệu quả tốt nhất khi cả toà nhà cùng làm: ban quản lý phối hợp vệ sinh khu rác, hộp kỹ thuật, bịt khe ống.
Xem thêm: Thư viện nhận biết: Gián · IPM là gì?
Nguồn tham khảo
- WHO (Rozendaal J.A., 1997) — Vector control: methods for use by individuals and communities, Chương 5: Cockroaches — truy cập 26/09/2026.
- CDC — Controlling Asthma: Common asthma triggers (Cockroaches and other pests) — truy cập 26/09/2026.
- US EPA — Integrated Pest Management (IPM) Principles — truy cập 26/09/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.