Một “vị khách” tí hon từ bụi cỏ
Sau vài ngày phát cỏ, làm nương hay cắm trại, một người bắt đầu sốt, đau đầu, đau mỏi người. Khi khám kỹ, bác sĩ tìm thấy một vết loét nhỏ đóng vảy đen ở nách hoặc bẹn — nơi mà chính người bệnh không hề để ý. Đó có thể là dấu vết của sốt mò.
Sốt mò là bệnh gì?
- Tác nhân: vi khuẩn Orientia tsutsugamushi [1].
- Đường lây: qua vết đốt của ấu trùng mò nhiễm bệnh (ấu trùng của họ mò Trombiculidae) [1][2]. Các loài véc-tơ đã biết thuộc giống Leptotrombidium [2].
- Phần lớn ca bệnh xảy ra ở vùng nông thôn Đông Nam Á, Indonesia, Trung Quốc, Nhật Bản, tiểu lục địa Ấn Độ và bắc Australia [1].
Dấu hiệu cần nghĩ tới sốt mò
Triệu chứng bắt đầu đột ngột, thường từ 7 ngày trở lên sau khi nhiễm, có thể từ nhẹ tới nặng, thậm chí tử vong [2]:
- Sốt, ớn lạnh
- Đau đầu
- Đau mỏi cơ
- Nổi hạch
- Phát ban
- Lú lẫn, thay đổi ý thức
Vết loét đóng vảy đen (eschar) ở chỗ mò đốt: có thể xuất hiện trước khi sốt; hay gặp ở nách, dưới ngực, bẹn, ít hơn ở bụng, lưng, tay chân; có người có nhiều vết [2].
Khi nào đi khám? Sốt sau khi làm việc, sinh hoạt ở nơi cỏ rậm, bụi cây: đi khám sớm và kể cho bác sĩ nơi mình đã đến. CDC cho biết bệnh được điều trị bằng kháng sinh (doxycycline là lựa chọn), hiệu quả nhất khi dùng sớm [1][2]. Thuốc và liều do bác sĩ chỉ định — không tự mua thuốc.
Phòng mò đốt: 5 việc trước khi ra đồng
Chưa có vắc-xin phòng sốt mò; cách phòng là tránh tiếp xúc với mò [1].
- Tránh ngồi, nằm trực tiếp ở nơi cây cỏ, bụi rậm dày [1].
- Mặc áo dài tay, quần dài, đi ủng hoặc giày kín.
- Dùng sản phẩm xua côn trùng được đăng ký cho mò, làm đúng hướng dẫn trên nhãn, bôi lại theo hướng dẫn; nếu dùng kem chống nắng thì bôi kem chống nắng trước [1].
- Quần áo, ủng, đồ cắm trại có thể được xử lý bằng sản phẩm chuyên dùng cho đồ vải — không dùng trực tiếp lên da [1].
- Về nhà: thay quần áo, tắm, tự kiểm tra vùng nách, bẹn, thắt lưng.
Hỏi nhanh – đáp gọn
Sốt mò có lây từ người sang người không?
Theo CDC, sốt mò lây qua vết đốt của ấu trùng mò nhiễm bệnh [1]. Nguồn tham khảo không mô tả lây trực tiếp giữa người với người.
Không thấy vết loét thì có loại trừ được sốt mò không?
Không nên tự loại trừ. Vết loét thường ở chỗ kín (nách, bẹn, dưới ngực) và có thể bị bỏ sót [2] — hãy để bác sĩ thăm khám.
Có vắc-xin sốt mò không?
Hiện chưa có vắc-xin [1].
Nguồn tham khảo
- CDC — About Scrub Typhus (Typhus Fevers) — truy cập 26/09/2026.
- CDC — Clinical Overview of Scrub Typhus — truy cập 26/09/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.