Một bệnh sốt của châu Mỹ, dễ bị gọi nhầm
Sốt Oropouche (còn gọi là Oropouche fever) là bệnh sốt do virus Oropouche, lây khi người bị côn trùng nhiễm đốt — thường là muỗi vằn nhỏ (biting midge), và có thể một số loài muỗi. WHO ghi nhận virus có mặt chủ yếu ở Nam Mỹ và Caribe; từ tháng 12/2023 số ca tăng, và năm 2024 có hơn 10.000 ca, kể cả nơi trước đó chưa phát hiện [1].
Fact sheet của WHO không mô tả ổ dịch tại Việt Nam. Bài này giúp đọc đúng một arbovirus đang được cảnh báo ở châu Mỹ — nhất là với người đi lại — và hiểu vì sao “muỗi” không phải vector duy nhất.
Triệu chứng, ủ bệnh và điều WHO đang theo dõi
- Virus RNA phân đoạn, họ Peribunyaviridae, giống Orthobunyavirus; phát hiện năm 1955 tại Vega de Oropouche, Trinidad và Tobago [1].
- Ủ bệnh thường 3–10 ngày. Triệu chứng: sốt, đau đầu, đau khớp, đau cơ, ớn lạnh, buồn nôn, nôn, phát ban [1].
- Đa số khỏi trong 7 ngày sau khi khởi phát; một số người hồi phục hàng tuần. Viêm màng não vô khuẩn có thể xảy ra đôi khi [1].
- Năm 2024: hai trường hợp tử vong ở người trẻ khoẻ nhiễm virus; có báo cáo về nguy cơ với thai (thai lưu, sảy, tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh) — WHO nêu cần nghiên cứu thêm [1].
- Không có thuốc đặc hiệu hay vắc-xin; chăm sóc hỗ trợ. Chẩn đoán bằng RT-PCR; dễ nhầm dengue và chikungunya [1].
Vector và phòng — đừng chỉ nghĩ tới muỗi vằn Aedes
Vector chính là muỗi vằn nhỏ Culicoides paraensis. WHO nêu thêm các vector có thể: muỗi Culex quinquefasciatus, Coquillettidia venezuelensis và Aedes serratus [1].
- Màn giường thông thường kém hiệu quả với muỗi vằn nhỏ vì chúng rất nhỏ, chui qua mắt lưới. Lưới mịn và phun tồn lưu trong–ngoài nhà nơi bị nhiễm đã được cho thấy có hiệu quả [1].
- WHO khuyến nghị quần áo che và thuốc xua chứa DEET, IR3535 hoặc icaridin [1].
Năm 2024, lây truyền tại chỗ được báo cáo ở Brazil, Bolivia, Colombia, Cuba, Guyana, Peru và Cộng hoà Dominica; ca ở người về từ vùng có lây được ghi nhận tại Mỹ, Canada, Tây Ban Nha, Italy và Đức [1].
Xem thêm góc sinh học vector: Muỗi vằn nhỏ Culicoides · Sốt xuất huyết Dengue.
Vector chính của sốt Oropouche là gì?
Muỗi vằn nhỏ Culicoides paraensis, không phải chỉ muỗi Aedes [1].
Vì sao màn thường ít chặn được chúng?
WHO: chúng nhỏ, chui qua mắt lưới màn thông thường; lưới mịn hiệu quả hơn [1].
Nguồn tham khảo
- WHO — Oropouche virus disease (fact sheet) — truy cập 30/09/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.