Đồng hồ trong bụng muỗi
Extrinsic incubation period (EIP) là thời gian ủ virus trong muỗi: từ khi hút máu vật chủ đang viremia đến khi virus tới tuyến nước bọt và muỗi có thể truyền khi đốt tiếp. Khác với intrinsic incubation period (IIP) — thời gian ủ trên người từ khi bị đốt đến khi có triệu chứng/viremia [1][2].
Chan và Johansson (2012) tổng hợp 146 quan sát EIP từ 8 nghiên cứu và 204 quan sát IIP từ 35 nghiên cứu về virus dengue, rồi khớp mô hình thời gian tới sự kiện Bayes [1].
Số liệu nhiệt độ họ ước lượng
| Nhiệt độ | EIP trung bình | Khoảng chứa ~95% EIP |
|---|---|---|
| 25°C | ~15 ngày | ~5–33 ngày |
| 30°C | ~6,5 ngày | ~2–15 ngày |
IIP trung bình ước khoảng 5,9 ngày, với ~95% kỳ vọng trong khoảng 3–10 ngày. Phân tích không xác định khác biệt rõ giữa các serotype dengue cho EIP hay IIP trong bộ dữ liệu đó [1].
Đọc EIP đúng chỗ
- EIP là tham số mô hình và giải thích sinh học — không phải “số ngày an toàn” để tự đoán ổ dịch tại nhà.
- Giá trị phụ thuộc loài muỗi, virus, và điều kiện thí nghiệm; số liệu trên là ước lượng tổng hợp cho dengue [1].
- Nối với giám sát: mật độ cái trưởng thành + nhiệt độ địa phương giúp hiểu cửa sổ truyền, nhưng quyết định kiểm soát vẫn dựa hướng dẫn y tế công cộng.
Xem thêm: Endophily/exophily · Dengue nặng.
EIP đo gì?
Thời gian virus phát triển trong muỗi đến khi truyền được [1].
Ở 30°C so với 25°C, EIP dengue trung bình thế nào theo Chan & Johansson?
Ngắn hơn: khoảng 6,5 ngày so với 15 ngày [1].
IIP khác EIP chỗ nào?
IIP là ủ bệnh trên người; EIP là trong muỗi [1].
Nguồn tham khảo
- Chan M, Johansson MA. The Incubation Periods of Dengue Viruses. PLoS One 2012 (CDC stacks) — truy cập 03/10/2026.
- Chan & Johansson (2012) PLoS One — The Incubation Periods of Dengue Viruses — truy cập 03/10/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.