Nghỉ đâu sau khi đốt — quyết định biện pháp
Sau khi hút máu, muỗi cái nghỉ để tiêu hoá và chín trứng. Chúng có thể nghỉ trong nhà hoặc ngoài trời — phụ thuộc loài và chỗ nghỉ sẵn có. WHO TDR nêu các hành vi khiến truyền sốt rét vẫn tiếp diễn dù đã phủ rộng màn và IRS, trong đó có đốt/nghỉ ngoài trời [1].
Bốn thuật ngữ đừng trộn
| Thuật ngữ | Ý nghĩa (WHO TDR) |
|---|---|
| Endophily | Xu hướng muỗi nghỉ trong nhà |
| Exophily | Xu hướng muỗi nghỉ ngoài trời |
| Endophagy | Xu hướng đốt/hút máu trong nhà |
| Exophagy | Xu hướng đốt/hút máu ngoài trời |
IRS (phun tồn lưu trong nhà) được định nghĩa là phun bề mặt trong nhà ở để giết hoặc xua muỗi endophilic [1]. Một loài có thể đốt ngoài trời nhưng vẫn vào nhà nghỉ — hoặc ngược lại — nên cần số liệu địa phương, không suy từ tên loài sách giáo khoa.
Liên hệ giám sát và khảo nghiệm
- Đánh giá IRS cần hiểu tỷ lệ nghỉ trong nhà của véc-tơ địa phương [1].
- Bẫy nghỉ (resting trap) trong toolkit CDC nhắm Anopheles, Culex, Culiseta ở chỗ mát, có bóng râm — bổ trợ quan sát hành vi nghỉ *.
- Không suy diễn một tỉnh Việt Nam “toàn endophilic” nếu chưa có điều tra nghỉ–đốt chuẩn.
(*) Chi tiết bẫy nghỉ: xem trang CDC Mosquito Surveillance Traps; bài công nghệ cùng đợt về bẫy đèn CDC.
Xem thêm: Giám sát kháng hoá chất WHO.
Endophily khác endophagy chỗ nào?
Endophily = nghỉ trong nhà; endophagy = đốt trong nhà [1].
IRS nhắm nhóm hành vi nào?
Muỗi endophilic (nghỉ trong nhà) [1].
Nguồn tham khảo
- WHO TDR — Ongoing malaria transmission (endophily/exophily) — truy cập 02/10/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.