Bệnh viêm não do flavivirus ở châu Á
Viêm não Nhật Bản do virus JEV — flavivirus cùng nhóm với dengue, sốt vàng và West Nile — lây qua muỗi, đặc biệt Culex tritaeniorhynchus. WHO ghi JEV là nguyên nhân chính của viêm não siêu vi ở nhiều nước châu Á, ước khoảng 100.000 ca lâm sàng mỗi năm [1].
Dù bệnh có triệu chứng lâm sàng tương đối hiếm so với số người nhiễm, tỷ lệ tử vong ở người đã bị viêm não có thể lên tới 30%; di chứng thần kinh–nhận thức–hành vi vĩnh viễn gặp ở 30–50% số ca viêm não. Phần lớn ca ở trẻ dưới 15 tuổi. Hai mươi bốn nước vùng Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương của WHO có truyền JEV lưu hành, đặt hơn 3 tỷ người vào nguy cơ nhiễm [1].
Triệu chứng và ủ bệnh
- Hầu hết nhiễm nhẹ (sốt, đau đầu) hoặc không triệu chứng; khoảng 1 trong 250 nhiễm dẫn tới bệnh lâm sàng nặng [1].
- Ủ bệnh thường 4–14 ngày [1].
- Ở trẻ, đau bụng và nôn có thể là triệu chứng đầu nổi bật [1].
- Bệnh nặng: sốt cao đột ngột, đau đầu, cứng gáy, lẫn lộn, hôn mê, co giật, liệt cứng… [1].
Đường lây và vì sao gần ruộng–chuồng lợn
JEV lây sang người qua vết đốt muỗi Culex nhiễm (chủ yếu C. tritaeniorhynchus). Người nhiễm không tạo viremia đủ để truyền lại cho muỗi — người là vật chủ tận tiền. Virus tồn tại trong chu kỳ muỗi–lợn và/hoặc chim nước. Bệnh gặp chủ yếu vùng nông thôn và cận đô thị, nơi người sống gần vật chủ có xương sống này, đặc biệt lợn nhà. Vùng ôn đới châu Á: truyền chủ yếu mùa ấm; nhiệt đới–cận nhiệt: quanh năm nhưng thường tăng mùa mưa và trước thu hoạch ở vùng trồng lúa [1].
Bài không thay thế tư vấn tiêm chủng của cơ sở y tế địa phương. Xem góc trẻ em: Vì sao cần tiêm đủ mũi JE.
Người có truyền JEV tiếp cho muỗi không?
Không. WHO: người không tạo viremia đủ để nhiễm muỗi hút máu [1].
Có thuốc đặc trị JE không?
Không. Điều trị hỗ trợ; phòng chủ yếu bằng vaccine theo WHO [1].
Nguồn tham khảo
- WHO — Japanese encephalitis fact sheet — truy cập 02/10/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.