Gà đẻ kém, người vào chuồng thấy ngứa
Đàn gà mái nhà bác Tư dạo này xanh mào, đẻ thưa. Tối cầm đèn pin vào chuồng, dưới sào đậu có những chấm đỏ bò lổm ngổm. Đó là dấu hiệu điển hình của mạt đỏ gà (Dermanyssus gallinae).
Nhận biết
- Dài khoảng 1 mm; đỏ sau khi hút máu, xám – trắng khi đói [1].
- Hút máu gà ban đêm, ban ngày trốn trong ổ đẻ, khe nứt, chất độn [1].
- Mạt thuộc lớp Hình nhện — con trưởng thành có 8 chân, không phải côn trùng [1].
Vì sao mạt bùng nhanh?
- Vòng đời có thể chỉ khoảng 7 ngày [1].
- Mỗi lần hút máu khoảng 1 giờ, 2–4 ngày một lần [2].
- Sống tới khoảng 9 tháng không có vật chủ [2].
- Đã ghi nhận kháng carbamate và pyrethroid [2].
Tác hại
Mạt đỏ gây thiếu máu, stress cho gà và có thể đốt người [3]. Vai trò truyền mầm bệnh của mạt đỏ vẫn đang được nghiên cứu, chưa được xác lập đầy đủ [4].
Phòng ngừa theo hướng tổng hợp
- Thiết kế, sửa chuồng ít khe kẽ; sào đậu, ổ đẻ dễ tháo rửa.
- Soi đèn kiểm tra định kỳ ban đêm, ghi lại vị trí có mạt.
- Vệ sinh kỹ giữa các lứa; nhớ rằng chuồng trống vẫn có thể còn mạt [2].
- Biện pháp vật lý (vật liệu vô cơ…) là hướng nghiên cứu giảm phụ thuộc hoá chất [3].
- Muốn dùng hoá chất: hỏi cán bộ thú y, vì nguy cơ kháng và tồn dư trong trứng, thịt.
Bài viết không hướng dẫn liều lượng hay sản phẩm cụ thể.
Phân biệt với mò và bệnh sốt mò
Mò là ấu trùng mạt họ Trombiculidae, sống ở bụi rậm, cỏ dày. Mò nhiễm Orientia tsutsugamushi truyền sốt mò khi đốt người; chưa có vắc-xin [5]. Ở Việt Nam, sốt mò được ghi nhận từ năm 1915 và vẫn xảy ra ở vùng trung du, rừng núi [6]. Sốt sau khi đi rừng, nương rẫy: đi khám sớm.
Dành cho các bạn nhỏ & phụ huynh
Khi vào chuồng gà
- Đi cùng người lớn, mặc áo dài tay.
- Ra khỏi chuồng thì rửa tay bằng xà phòng.
- Đi rừng, bãi cỏ rậm về thấy sốt hoặc có vết loét lạ: báo người lớn đi khám.
An toàn cho trẻ: trẻ em không tự cầm, pha, xịt hay chơi với bất kỳ hoá chất diệt côn trùng nào. Nếu cần dùng sản phẩm xua muỗi cho trẻ, người lớn đọc kỹ và làm đúng theo nhãn sản phẩm, trực tiếp bôi cho trẻ và giám sát. Bài viết không hướng dẫn liều lượng hay giới thiệu sản phẩm cụ thể.
Nguồn tham khảo
- University of Florida IFAS — Poultry red mite, Dermanyssus gallinae (EENY611) — truy cập 25/09/2026.
- Sparagano O. & George D. (2015) — Poultry red mite, Parasites & Vectors — truy cập 25/09/2026.
- Poultry Science (2023) — Management of the poultry red mite Dermanyssus gallinae with physical control methods (PMC) — truy cập 25/09/2026.
- Parasites & Vectors (2022) — Dermanyssus gallinae: the long journey of the poultry red mite to become a vector (PMC) — truy cập 25/09/2026.
- CDC — About Scrub Typhus — truy cập 25/09/2026.
- Viện Sốt rét – KST – CT Trung ương — Bệnh sốt mò đang xảy ra ở nhiều địa phương thuộc tỉnh Yên Bái — truy cập 25/09/2026.
Các số liệu trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, số liệu có thể thay đổi.