Tác nhân và đường lây
Ghẻ lợn chủ yếu do cái ghẻ Sarcoptes scabiei var. suis; hiếm khi do Demodex phylloides [1]. Merck nhấn mạnh: trừ đàn sạch bệnh (SPF) hoặc đã qua chương trình thanh toán, mọi đàn lợn đều nên được coi là có thể nhiễm, kể cả khi vẫn dùng thuốc diệt ve ghẻ định kỳ [1].
- Bệnh thường vào trại qua lợn giống mang ghẻ [1].
- Lây nhanh qua tiếp xúc trực tiếp và từ nái sang lợn con; lợn con mới 4 ngày tuổi đã có thể ngứa [1].
- Lây qua dụng cụ, chuồng nhiễm: ở chuồng nhiễm chỉ 24 giờ đã có thể bị lây [1].
- Ngoài vật chủ, cái ghẻ sống hơn 96 giờ khi dưới 25 °C nhưng dưới 1 giờ khi trên 30 °C (thí nghiệm) [1]; NADIS ghi nhận có thể tồn tại tới 3 tuần trong điều kiện lý tưởng [2].
- Người chăm lợn đôi khi bị ảnh hưởng nhưng là vật chủ “ngõ cụt”, không lây tiếp được [2].
Nhận biết trong chuồng
| Thể bệnh | Biểu hiện |
|---|---|
| Khởi đầu | Tổn thương ở đầu, nhất là vành tai → lắc đầu; sau lan ra thân, đuôi, chân [1] |
| Quá mẫn (dị ứng) | Sẩn đỏ khắp người, ngứa dữ dội; hay gặp ở lợn vỗ béo [1] |
| Sừng hoá (mạn tính) | Ở một số lợn lớn tuổi: mảng xám trắng dày trên da và trong tai, ít ngứa hơn [1] |
- Lợn cọ mình liên tục vào mọi bề mặt; lắc đầu nhiều có thể gây tụ máu vành tai — đôi khi “nghe” thấy bệnh trước khi nhìn thấy [2].
- Ngứa làm lợn cắn đuôi, cắn tai, nái cắn con; lợn đực khó chịu có thể không chịu phối [2].
- Mức nhiễm tỉ lệ nghịch với tăng trọng hằng ngày và hiệu quả chuyển hoá thức ăn [1].
Chẩn đoán: kết hợp nhiều cách
- Quan sát lâm sàng: ngứa, lắc đầu, sẩn đỏ, vảy tai [1].
- Chỉ số gãi (scratching index): đếm số lần lợn gãi trong thời gian quan sát [1].
- Cạo da, cạo tai soi kính hiển vi tìm cái ghẻ [1].
- Chấm điểm viêm da lúc giết mổ [1] — ở Anh dùng thang điểm 1–3 cho viêm da dạng sẩn [2].
- ELISA tìm kháng thể đặc hiệu [1].
Giá trị của từng tiêu chí khác nhau theo lứa tuổi lợn; kết hợp nhiều tiêu chí đặc biệt hữu ích trong chiến dịch thanh toán [1].
Kiểm soát và thanh toán: không bỏ sót con nào
- Mọi chương trình thanh toán dựa vào ba yếu tố: loại thải lợn giống nhiễm nặng; xử lý toàn bộ lợn (nái, đực, lợn thịt, lợn con) trong cùng một khoảng thời gian; xử lý môi trường, bỏ chất độn chuồng [1].
- Bỏ sót một con hoặc đưa lợn sạch vào chuồng nhiễm có thể làm cả đàn tái nhiễm [1].
- Thuốc thuộc nhóm lacton vòng lớn dạng tiêm thường được dùng hai lần, cách nhau 10–14 ngày trong chương trình thanh toán, vì thuốc cần bắt kịp lứa cái ghẻ mới [1][2]; vướng mắc lớn là thời gian ngừng thuốc trước giết mổ [1].
- Nái có thể được xử lý 2–3 tuần trước khi đẻ rồi chuyển vào chuồng đẻ đã vệ sinh sạch để không lây cho lợn con; áp dụng cùng vào – cùng ra với lợn thịt [2].
- Lợn mới nhập phải được cách ly và xử lý trước khi nhập đàn, kể cả khi không có triệu chứng [1].
Bài viết không nêu liều. Thuốc thú y phải dùng theo chỉ định của bác sĩ thú y, đúng nhãn, đúng thời gian ngừng thuốc và chỉ dùng sản phẩm được phép lưu hành tại Việt Nam.
Xem thêm: Bệnh ghẻ ở người · Chấy rận trên bò.
Tổn thương ghẻ lợn thường bắt đầu ở đâu?
Ở đầu, nhất là vành tai [1].
Vì sao phải xử lý cả đàn cùng lúc?
Vì bỏ sót một con có thể làm cả đàn tái nhiễm [1].
Ghẻ có thể làm giảm tốc độ lớn bao nhiêu?
Tới 15% theo NADIS [2].
Nguồn tham khảo
- Merck Veterinary Manual — Mange in Pigs (Ketzis J.K., rà soát 03/2023, cập nhật 02/2026) — truy cập 13/10/2026.
- NADIS (National Animal Disease Information Service, Anh) — Sarcoptic Mange in pigs (White M.) — truy cập 13/10/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.