Một trong những bệnh da phổ biến nhất thế giới
Theo WHO, bệnh ghẻ ở người do cái ghẻ Sarcoptes scabiei var. hominis gây ra — loài ve bét cực nhỏ đào hang vào da và đẻ trứng, gây ngứa dữ dội và phát ban [1].
- Bất kỳ thời điểm nào cũng có ít nhất 200 triệu người mắc ghẻ; cộng dồn hơn 400 triệu lượt mỗi năm [1].
- Ở vùng nhiệt đới thiếu thốn, 5–50% trẻ em bị ghẻ; bệnh hay gặp ở nơi nóng, đông dân [1].
- Năm 2017, WHO xếp ghẻ và các ngoại ký sinh khác vào nhóm bệnh nhiệt đới bị lãng quên (NTD) [1].
Vòng đời cái ghẻ và triệu chứng
| Mốc | Điều xảy ra |
|---|---|
| 3–4 ngày | Trứng do con cái đẻ trong hang nở |
| 1–2 tuần | Ấu trùng phát triển thành cái ghẻ trưởng thành |
| 4–6 tuần | Cơ thể dị ứng với protein và phân cái ghẻ → ngứa dữ dội, phát ban |
Nguồn: WHO [1]. Phần lớn người bệnh chỉ mang 10–15 con cái ghẻ.
- Ngứa dữ dội, nặng hơn về đêm; đường hang ngoằn ngoèo và sẩn ở kẽ ngón tay, cổ tay, cánh tay, chân, vùng thắt lưng [1].
- Trẻ nhỏ có thể nổi ban rộng, cả lòng bàn tay, bàn chân, mắt cá, da đầu [1].
- Ghẻ vảy (ghẻ Na Uy) ở người suy giảm miễn dịch có thể mang hàng nghìn đến hàng triệu con, thường không ngứa, lây rất mạnh và đe doạ tính mạng [1].
Lây thế nào và phòng ra sao?
- Lây chủ yếu qua tiếp xúc da kề da gần gũi, như sống chung nhà; lây qua quần áo, chăn màn ít gặp với ghẻ thường nhưng quan trọng với ghẻ vảy [1].
- Vì có giai đoạn chưa ngứa, người bệnh có thể lây cho người khác trước khi biết mình mắc [1].
- Cái ghẻ thường chết sau 2–3 ngày rời da người [1].
- Điều trị mọi người trong nhà cùng lúc, kể cả người chưa có triệu chứng [1].
- Giặt nước nóng chăn màn, quần áo đã tiếp xúc, phơi nắng gắt hoặc sấy nóng [1].
- Đồ không giặt được: cho vào túi nhựa kín trong một tuần [1].
- Hút bụi, quét dọn phòng sau khi người bệnh đã được điều trị [1].
Điều trị và kiểm soát ở cộng đồng
WHO liệt kê các thuốc bôi toàn thân như kem permethrin 5%, malathion 0,5%, benzyl benzoate 10–25%, mỡ lưu huỳnh 5–10%, và ivermectin đường uống (không dùng cho phụ nữ có thai và trẻ dưới 15 kg) [1]. Thuốc không diệt trứng nên phải điều trị nhắc lại; ngứa có thể còn nặng hơn 1–2 tuần đầu sau điều trị [1].
Việc dùng thuốc phải theo chỉ định của bác sĩ. Bài viết chỉ tóm tắt thông tin của WHO, không thay thế khám bệnh.
- Hội chẩn chuyên gia WHO năm 2019 kết luận điều trị hàng loạt (MDA) hiệu quả cao ở nơi tỷ lệ mắc từ 10% trở lên: hai liều ivermectin 200 µg/kg, thay bằng permethrin 5% khi chống chỉ định [1][2].
- Ổ dịch hay bùng ở bệnh viện, trường nội trú, nhà dưỡng lão, trại tị nạn do tiếp xúc da đông đúc [1].
- Ivermectin đã có trong Danh mục thuốc thiết yếu của WHO cho bệnh ghẻ [1].
Sau khi nhiễm bao lâu thì thường bắt đầu ngứa?
Thường 4–6 tuần [1].
Vì sao phải điều trị cả nhà?
Vì có giai đoạn chưa có triệu chứng nhưng vẫn lây [1].
Đồ không giặt được thì xử lý thế nào?
Cho vào túi nhựa kín một tuần [1].
Nguồn tham khảo
- WHO — Fact sheet: Scabies (31/05/2023) — truy cập 11/10/2026.
- WHO WPRO (2020) — WHO informal consultation on a framework for scabies control, meeting report — truy cập 11/10/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.