“Cong người” vì đau khớp — tên bệnh nói điều đó
Tên chikungunya lấy từ tiếng Kimakonde (Tanzania), nghĩa gần với “thứ khiến người cong lên” — mô tả tư thế vì đau khớp dữ dội. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác nhận đây là bệnh do virus chikungunya (CHIKV), truyền qua muỗi nhiễm bệnh, với các đợt dịch lớn chủ yếu ở châu Mỹ, châu Á và châu Phi [1].
Virus, véc-tơ và triệu chứng
- CHIKV là virus RNA thuộc chi alphavirus, họ Togaviridae [1].
- Truyền chủ yếu bởi muỗi cái Aedes aegypti và Aedes albopictus — cùng nhóm truyền dengue và Zika; chúng đốt chủ yếu ban ngày; Ae. aegypti đốt cả trong nhà và ngoài trời [1].
- Thời gian ủ bệnh thường 4–8 ngày (khoảng 2–12 ngày) sau khi bị đốt [1].
- Triệu chứng điển hình: sốt đột ngột kèm đau khớp nặng (thường vài ngày, nhưng có thể kéo dài tuần, tháng, thậm chí năm); sưng khớp, đau cơ, đau đầu, buồn nôn, mệt, phát ban [1].
Điều trị và nhóm nguy cơ
Hiện không có thuốc kháng virus đặc hiệu; điều trị hỗ trợ sốt và đau (WHO nêu thuốc hạ sốt/giảm đau như paracetamol), uống đủ nước và nghỉ ngơi [1]. Nên dùng paracetamol cho đến khi loại trừ dengue, vì NSAID có thể tăng nguy cơ chảy máu [1].
- Triệu chứng nặng và tử vong hiếm — thường gặp ở trẻ sơ sinh hoặc người cao tuổi có bệnh nền [1].
- Có thể có biến chứng mắt, tim, thần kinh trong một số ca [1].
- Hai loại vắc-xin đã được phê duyệt/khuyến cáo ở một số nước nhưng chưa phổ biến rộng; WHO đang xem xét dữ liệu để định hướng khuyến cáo [1].
Phòng Aedes theo WHO
- Mặc quần áo dài, giảm da hở với muỗi đốt ban ngày [1].
- Lưới cửa; dùng sản phẩm xua muỗi có DEET, IR3535 hoặc icaridin theo nhãn [1].
- Màn chống muỗi cho người ngủ ban ngày (trẻ nhỏ, người bệnh, người cao tuổi) [1].
- Đổ–thau–đậy dụng cụ chứa nước hàng tuần; giảm ổ đẻ trứng quanh nhà [1].
- Người nghi mắc: tránh bị muỗi đốt tuần đầu bệnh để giảm lan truyền tiếp [1].
Xem thêm: Sốt xuất huyết Dengue · Muỗi Aedes đốt ban ngày.
Muỗi truyền chikungunya chủ yếu đốt lúc nào?
Ban ngày — theo WHO [1].
Đau khớp chikungunya có thể kéo dài bao lâu?
Thường vài ngày nhưng có thể tuần, tháng, thậm chí năm [1].
Nguồn tham khảo
- WHO — Chikungunya (fact sheet) — truy cập 29/09/2026.
Các thông tin trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, nội dung có thể thay đổi.