Một buổi tối quen thuộc
Phòng trọ sát ruộng lúa, tháng 8, bật đèn học bài. Một con “kiến” đen – cam rơi xuống cổ, bạn theo phản xạ quệt tay. Sáng hôm sau, cổ có vệt đỏ rát, lấm tấm mụn nước. Đây là kịch bản điển hình của viêm da do kiến ba khoang mà Viện Sốt rét – KST – CT Trung ương (NIMPE) mô tả [1].
Kiến ba khoang là con gì?
- Là bọ cánh cứng họ Staphylinidae, không phải kiến [1].
- Không đốt, không cắn; độc tố pederin nằm trong cơ thể [1][2].
- Ngoài đồng chúng ăn côn trùng nhỏ, là thiên địch có lợi trên ruộng lúa [1].
Xem thêm: Thư viện: kiến ba khoang.
Diễn biến trên da
Theo NIMPE: ban đầu hơi ngứa rát; sau 6–12 giờ da phù đỏ thành vệt, nổi mụn nước 1–5 mm; 1–3 ngày sau thành phỏng nước, có thể đau rát tăng, đôi khi sốt nhẹ, nổi hạch [1]. Tổn thương gần mắt có thể làm sưng mắt [1].
Xử trí ban đầu
- Không chà xát thêm vùng da.
- Rửa ngay bằng nước muối sinh lý, hoặc xà phòng và nước sạch — theo Viện Da liễu Trung ương, việc rửa sớm giúp hạn chế phỏng nước [1].
- Rửa tay sau khi chạm vào vùng tổn thương để không lan sang mắt.
- Tổn thương rộng, gần mắt, có mủ, sốt: đi khám [1][2].
Bài viết không hướng dẫn dùng thuốc. Không đắp lá, không tự bôi thuốc không rõ nguồn gốc.
Che chắn phòng ngủ, lớp học
- Đóng cửa, dùng lưới chắn, kéo rèm khi bật đèn buổi tối [1].
- Giũ khăn mặt, quần áo trước khi dùng [1].
- Thấy kiến trên da: thổi hoặc gạt nhẹ, không đập [1].
- Dọn cỏ mục, rác thực vật quanh nhà [1].
- Mùa cao điểm tháng 7–10: nhắc học sinh, sinh viên nội trú [1].
Dành cho các bạn nhỏ & phụ huynh
Nếu thấy con bọ đen – cam
- Đừng đập, đừng chà — hãy thổi nhẹ cho nó bay đi.
- Giũ khăn mặt trước khi lau mặt buổi tối.
- Da đỏ rát, phồng: báo người lớn để rửa sạch và đi khám.
An toàn cho trẻ: trẻ em không tự cầm, pha, xịt hay chơi với bất kỳ hoá chất diệt côn trùng nào. Nếu cần dùng sản phẩm xua muỗi cho trẻ, người lớn đọc kỹ và làm đúng theo nhãn sản phẩm, trực tiếp bôi cho trẻ và giám sát. Bài viết không hướng dẫn liều lượng hay giới thiệu sản phẩm cụ thể.
Nguồn tham khảo
- Viện Sốt rét – KST – CT Trung ương — Kiến ba khoang và cách phòng tránh — truy cập 25/09/2026.
- Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương — Tình hình kiến ba khoang và cách phòng chống — truy cập 25/09/2026.
Các số liệu trong bài được trích từ các nguồn trên; nếu nguồn cập nhật, số liệu có thể thay đổi.